Wet DBA en schijnzelfstandigheid 2026: uitleg voor zzp’ers

Wet DBA schijnzelfstandigheid is voor veel zzp’ers een bron van stress. Bang dat de Belastingdienst je opeens als verkapte werknemer ziet? Die angst zit er goed in. Sinds 2025 houdt het onderwerp de gemoederen bezig, en in 2026 verandert er weer het een en ander. In deze blog lees je wat de regels precies inhouden, wanneer je risico loopt en hoe je je opdrachten zo inricht dat je gewoon zelfstandig blijft.

Update juni 2026: wat gebeurt er met de Wet VBAR?

De Wet VBAR is flink veranderd, en dat zorgt voor verwarring. Even kort wat je moet weten. In maart 2026 besloot het kabinet het grootste deel van de Wet VBAR te schrappen, namelijk het stuk dat precies zou verduidelijken wanneer je werknemer bent en wanneer zelfstandige. Dat deel zorgde voor te veel onrust in de markt. In plaats daarvan komt later de zogenoemde Zelfstandigenwet, maar die is nog niet eens formeel ingediend, dus daar verandert voorlopig niets door.

Eén onderdeel blijft wél overeind: het rechtsvermoeden bij een laag uurtarief. Dat is inmiddels door de Tweede Kamer aangenomen en ligt nu bij de Eerste Kamer, dus het is nog niet definitief en nog niet in werking. Als het er komt, houdt het in dat je bij een uurtarief onder de 38 euro (peildatum 1 januari 2026) eerder als mogelijke schijnzelfstandige wordt gezien. Verdien je minder dan dat, dan kun je makkelijker claimen dat je eigenlijk werknemer bent, en moet je opdrachtgever aantonen dat dat niet zo is. Het betekent niet automatisch dat je in loondienst bent, maar de bewijslast verschuift wel naar de opdrachtgever.

Wat betekent dit voor jou nu? Twee dingen. Reken je tarief goed door en zit je structureel onder die 38 euro, weet dan dat dit een aandachtspunt wordt. Twijfel je of jouw tarief boven die grens uitkomt? Reken het na met de uurtarief-calculator voor zzp’ers. En onthoud dat de handhaving op schijnzelfstandigheid sowieso doorloopt, los van deze wet. De Belastingdienst beoordeelt je arbeidsrelatie nu al op basis van de bestaande regels, dus hoe je in de praktijk werkt blijft het belangrijkste.

Wat is de Wet DBA precies (en wat verandert er in 2026)?

De Wet DBA staat voor Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties. Klinkt zwaar. In de praktijk regelt de wet vooral wat hij niet meer doet: hij schafte in 2016 de oude VAR-verklaring af. Sindsdien zijn jij én je opdrachtgever samen verantwoordelijk om aan te tonen dat jullie samenwerking echt zelfstandig is, en geen verkapt dienstverband.

Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier zzp’er bent, maar feitelijk werkt als werknemer. Dezelfde taken, jaar in jaar uit, onder leiding van één opdrachtgever. De Belastingdienst kijkt naar hoe je werkt, niet naar wat er in je contract staat.

Het belangrijkste voor 2026: de Belastingdienst handhaaft, maar met een zachte hand. Er worden geen verzuimboetes opgelegd. Wel kun je een naheffing loonbelasting krijgen, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. En nieuw dit jaar zijn de vergrijpboetes, maar alleen bij aantoonbare opzet of grove schuld. Dat raakt de zzp’er van goede wil dus zelden.

Meer over de officiële regels lees je op de uitleg over schijnzelfstandigheid van de Rijksoverheid (Ondernemersplein).

Waarom dit juist voor jou als zzp’er belangrijk is

Veel zzp’ers denken: dit is een probleem voor mijn opdrachtgever, niet voor mij. Dat klopt maar half. De naheffing loonbelasting gaat naar de opdrachtgever. Maar als die wordt aangemerkt als werkgever, kijkt de Belastingdienst soms ook naar jouw aangifte inkomstenbelasting. En dat kan pijn doen.

Word je gezien als schijnzelfstandige, dan kun je je ondernemersvoordelen kwijtraken. Denk aan de zelfstandigenaftrek, de startersaftrek en de mkb-winstvrijstelling. Dat scheelt al snel duizenden euro’s per jaar.

Hoe je die aftrekposten in elkaar zitten, lees je in onze uitleg over de startersaftrek voor zzp’ers. Precies het soort voordeel dat je niet wilt verspelen door een onhandig ingerichte opdracht.

De negen gezichtspunten waar de Belastingdienst naar kijkt

Er staat geen kant-en-klare checklist in de wet. De criteria komen uit de rechtspraak, vooral uit het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. Daaruit volgen negen gezichtspunten. Geen enkele weegt op zichzelf zwaarder dan de rest. Het gaat om het totaalplaatje, de zogeheten holistische toets. De belangrijkste op een rij:

• Aard en duur van het werk. Kortlopende, gespecialiseerde klussen wijzen op zelfstandigheid. Jarenlang dezelfde standaardtaak wijst op loondienst.
• Gezag en aansturing. Bepaal je zelf hoe en wanneer je werkt, of zit je strak onder iemands leiding?
• Inbedding in de organisatie. Zit je in het teamoverleg, heb je een vaste werkplek en een bedrijfsmailadres? Dan lijk je op een werknemer.
• Vervangbaarheid. Mag je je laten vervangen door iemand anders, of moet je het werk per se zelf doen?
• Ondernemersrisico. Loop je financieel risico, investeer je, heb je meerdere opdrachtgevers en een eigen website?
• Extern ondernemerschap. Gedraag je je ook buiten de opdracht als ondernemer? Sinds het Uber-arrest van 2025 weegt dit punt volwaardig mee.

De uitspraak zelf kun je teruglezen via de KVK-uitleg over de Wet DBA en arbeidsrelaties. Handig om eens door te nemen voordat je een nieuwe opdracht tekent.

Wanneer loop je risico, en wanneer niet?

Even concreet. Je zit veilig als je meerdere klanten hebt, zelf je uren en werkwijze bepaalt, facturen stuurt en echt risico loopt als het misgaat. Je loopt risico als je fulltime voor één opdrachtgever werkt, op hun kantoor, met hun apparatuur, en eigenlijk dezelfde taken doet als de vaste medewerkers naast je.

Kies voor extra zekerheid als je:

• meerdere opdrachtgevers tegelijk hebt of actief zoekt;
• een eigen tarief rekent dat past bij ondernemerschap (het rechtsvermoeden ligt rond de 38 euro per uur);
• zelf je gereedschap, software en werkplek regelt.

Wees voorzichtig als je:

• al maanden fulltime bij dezelfde klant zit zonder einddatum;
• meedraait in roosters, teamoverleg en functioneringsgesprekken;
• onder het rechtsvermoeden-tarief werkt zonder duidelijke reden.

Een goede urenregistratie en nette facturen helpen je verhaal te onderbouwen. Veel zzp’ers regelen dat samen met hun administratie. Hoe je dat slim opzet, lees je op onze pagina over boekhouding voor zzp’ers.

Schijnzelfstandigheid in de praktijk: drie herkenbare situaties

De theorie is één ding. Maar hoe ziet dit eruit op een gewone werkdag? Drie voorbeelden die je vast herkent.

De ICT’er die al twee jaar bij dezelfde klant zit

Sander bouwt software. Goed werk, vaste plek, eigen bureau bij de opdrachtgever. Hij draait mee in de daily standup en staat in het bedrijfsrooster. Op papier zzp’er, in de praktijk een teamlid. Dit is precies het soort situatie waar de Belastingdienst op let. Sander doet er goed aan om naast deze klant een tweede opdrachtgever te zoeken en zijn rol scherper af te bakenen tot afgeronde projecten.

De zorgverlener die via een bureau werkt

Nadia werkt als zelfstandige in de thuiszorg, ingehuurd via een bemiddelingsbureau. De intermediairsector krijgt in 2026 extra aandacht, juist vanwege dit soort ketenconstructies. Nadia kan haar positie versterken door zelf haar tarief en planning te bepalen en niet alleen via het bureau ingeroosterd te worden.

De marketeer met vijf vaste klanten

Joost doet de online marketing voor vijf bedrijven. Hij werkt vanuit huis, kiest zelf zijn uren, stuurt maandelijks facturen en investeert in zijn eigen tools. Joost zit ruim aan de veilige kant. Hij is een schoolvoorbeeld van een echte ondernemer, en heeft van de Wet DBA weinig te vrezen.

Conclusie: zelfstandig blijven is vooral een kwestie van inrichten

De Wet DBA is in 2026 minder eng dan het lijkt. Geen verzuimboetes, een zachte handhaving en ruimte voor wie van goede wil is. Maar achteroverleunen is niet slim. De naheffing en de vergrijpboete bestaan nog steeds, en je ondernemersaftrek staat op het spel.

Het goede nieuws? Je hebt het grotendeels zelf in de hand. Spreid je opdrachtgevers, bepaal je eigen werkwijze, reken een net tarief en houd je administratie op orde. Doe je dat, dan ben je gewoon een ondernemer, en dat ben je ook. Begin vandaag met het op orde brengen van je papierwerk, dan ga je 2026 in met rust in je hoofd.